ሐውልትና አዲስ አበባ- ፪

በመጀመሪያው ክፍል ጽሑፌ ማብቂያ ላይ የአገራችንን ሐውልት ነክ ጉዳዮች አስመልክቶ ካሉኝ በርካታ ሐሳቦች መካከል ለተገቢው ጀግና ተገቢውን ሐውልት በማቆም ጉዳይ ላይ እንደማተኩር ገልጬ ነበር፡፡ ይህንን ነጥብ ለማስተንተን አንድ የከተማችንን አደባባይና በአደባባዩ ላይ የቆመውን ሐውልት እንመልከት፡፡       

በአዲስ አበባ እምብርት ላይ ከለገሐር እስከ ፒያሳ በተዘረጋው የቸርችል ጎዳና ላይ የሚገኘው አደባባይ በአፄ ኃይለሥላሴ ዘመነ-መንግሥት (ወቅቱን ካልተሳሳትኩ በ1950ዎቹ መጨረሻ) በአፄ ቴዎድሮስ ስም እንዲሰየም ሲደረግ ሐውልታቸው በሂደት እንደሚቆምበት ታሳቢ ተደርጎ ነበር፡፡ በተለያዩ ምክንያቶች ለአርባ ዓመታት ገደማ ይህ ሐሳብ ወደተግባር ሳይቀየር ቆይቶ በ1995 ዓ.ም. ላይ ዘንድሮ የቦብ ማርሌን ሐውልት በቀረጸው ብዙነህ ተስፋ አማካይነት የሐውልቱ ዲዛይንና ቴክኒካዊ ፕሮፖዛል ተዘጋጀ፡፡ ይህም ዕቅድ በአካባቢው በሚገኙ ድርጅቶች ድጋፍ አግኝቶ ለከተማዋ አስተዳደር ከቀረበና ፍቃድ ካገኘ በኋላ ሥራው ሊጀመር ጥቂት ጊዜ ሲቀረው ”የአፄ ቴዎድሮስን ሐውልት የማቆም ሥራውን መሥራት ያለብኝ እኔ ነኝ” በሚል አንድ ተቋም በቀረበ ጥያቄ መሠረት ለፕሮጀክቱ የተሰጠው ፍቃድ ተሰርዞ ለአዲሱ ጠያቂ ድርጅት ተሰጠ፡፡ ድርጅቱም ”ዓለም አቀፍ ጨረታ አውጥቼ ደረጃውን የጠበቀ ሐውልት እስካስቀርጽ ድረስ…” በማለት የሴባስቶፖልን መድፍ ሐውልት በአደባባዩ ላይ አቆመ፡፡ ስለዚህ ጉዳይ “The Way I See It…” በተሰኘው የራሴ ብሎግ ላይ “Whom are We Treasuring?” በሚል ርዕስ በጻፍኩት ጽሑፍ (asnakesinesibhat.blogspot.com/2012/06/whom-are-we-treasuring.html) ሐሳብ ሰጥቼ ነበር፡፡ ዛሬስ?

የሴባስቶፖል ሐውልት በቴዎድሮስ አደባባይ ከቆመ አሥራ ሁለት ዓመታት ተቆጥረዋል፡፡ ይወጣል የተባለው ዓለም አቀፍ ጨረታ አልወጣም፤ አይደለም ጨረታው፣ የዚህን ሥራ ኃላፊነት የወሰደው ድርጅትም ዛሬ ላይ ያለ አይመስለኝም፡፡ በእነዚህ ሁሉ ዓመታት ውስጥም ”ኧረ ይህ ነገር ከምን ደረሰ?” የሚል ጠያቂም አልተገኘም (ቢያንስ እኔ አልሰማሁም)፡፡ ብቻ ነገሩ ”ሾላ በድፍን” ሆኖ ቀርቷል፡፡

ይህ ነገር በቴዎድሮስ አደባባይ በማልፍበት ጊዜም ሆነ በአደባባዩ ላይ ቆሞ የሚታየውን መድፍ በአካልም ሆነ በምስል በማይበት ጊዜ ሁሉ ይከነክነኛል፡፡ ለተገቢው ጀግና ተገቢውን ሐውልት የማቆም ጥያቄ የሚነሳው እዚህ ላይ ነው፡፡ የአደባባዩ ስም ”ቴዎድሮስ”፣ አደባባዩ ላይ የቆመው ”ሴባስቶፖል”፡፡ እንዴት ነው ነገሩ?

ከአንዳንድ ሰዎች ጋር በዚህ ጉዳይ ላይ ስንወያይ ”ሴባስቶፖል ከቴዎድሮስ ራዕዮች መካከል አንዱና የተሳካው ስለሆነ ሐውልቱ በስማቸው በተሰየመው አደባባይ ላይ መቆሙ ልክ ነው” ይላሉ፡፡ እኔ ግን በዚህ አልስማማም፡፡ ”ባለራዕዩ በመልክ የሚታወቅ ሆኖ እያለ ራዕዩ ለምን ሐውልት ይቆምለታል? ፍጡርን ከፈጣሪው ማስቀደምስ ትክክል ነው ወይ?” ብዬ እጠይቃለሁ፡፡ ከዚህም አልፎ ሴባስቶፖል ሙከራ እንጂ ስኬት ያልሆነ፣ እንዲያውም የከሸፈ ሙከራ ነው ባይ ነኝ፡፡ ታዲያ ለክሽፈት ሐውልት ማቆም ምን ማለት ነው?

ለእኔ፣ ሴባስቶፖል የሽንፈት ምልክት ነው፡፡ እርግጥ ነው፣ አፄ ቴዎድሮስ ኢትዮጵያ የጦር መሣሪያ ከውጭ አገራት ለመግዛት እንኳ የዘመናቸው ኃያላን መንግሥታት እንቅፋት በሆኑበት ወቅት ”አገሬ የራሷን መሣሪያ ራሷ ማምረት መቻል አለባት” ብለው ባደረጉት ያላሰለሰ ጥረት በእስረኝነት በያዟቸው አውሮፓዊያን ያሠሩት የመጀመሪያ መድፋቸው ለመቅደላው ጦርነት መድረሱ አንድ ስኬት ሊሆን ይችላል፡፡ ነገር ግን፣ ሴባስቶፖል አንድ ጊዜ ብቻ ተተኩሶ ብትንትኑ የወጣ መድፍ መሆኑን አንዘንጋ፡፡ ያ ጦርነት የቴዎድሮስ ፍጻሜም ሆኗል፡፡ ታዲያ እንዴት ሆኖ ነው አንድ ባለአጭር ዕድሜ መድፍ የበዙ ራዕዮች ባለቤት የሆኑትን ንጉሠ-ነገሥት ይወክላል ተብሎ ሐውልት የሚቆምለት? ለምንስ ነው ሽንፈትን እንደድል የምናከብረው?

ሐውልቱ የ”ጊዜያዊ”ነት ጊዜውን ከጨረሰ ቆይቷል (ጊዜያዊነት 12 ዓመት ማለት ካልሆነ በስተቀር)፡፡ የባለአደባባዩን ሐውልት ለማቆም አሁንም አልረፈደም፡፡ አስቸጋሪው ነገር ምን እንደሆነ አይገባኝም፡፡ የቴዎድሮስን ሐውልት መቅረጽ የሚችሉ ባለሙያዎች አላጣንም፣ ሐውልቱን መቅረጽ ያልተሞከረ አዲስ ሥራ አይደለም፡፡ የአፄ ቴዎድሮስ ሐውልት በጎንደር ከተማ በዋናው አደባባይ (ፒያሳ) እና በአውሮፕላን ማረፊያው ቅጥር ጊቢ ውስጥ ቆሟልና፡፡ ለራሳችን ታሪክ ዓለም አቀፍ ጨረታ ማውጣት አያስፈልገንም፡፡ ሁሉ ነገር እያለን እሁንም ድረስ ለተገቢው ጀግና ተገቢውን ሐውልት አላቆምንም፡፡ የጎደለን ምንድን ነው?

እንደኔ እምነት ችግራችን ግዴለሽነት ነው! ”ታሪክ ዳቦ አይሆንም” በሚባልበት ዘመን ላይ የቴዎድሮስን ሐውልት ማቆም አንገብጋቢ ጉዳይ ሆኖ ባይታይ ላያስደንቅ ይችላል፡፡ ነገር ግን ዋናውን ባለታሪክ ረስተን፣ ያልተሳካውን ራዕይ ሐውልት አቁመንለት ለመጪው ትውልድና ለውጭ ጎብኚዎች ምን ብለን እንደምናስረዳ አለማሰባችን ሊያሳስበን ይገባል፡፡ በዚህ ምክንያት የእኛ ታሪክ የሌሎች መኩሪያ ሆናል፡፡ ዳንኤል ክብረት ”የሁለት ሐውልቶች ወግ እና ሌሎች” በሚለው መጽሐፉ ውስጥ ባካተተው ”የመቅደላው ጌታ” የተሰኘው ወግ ላይ ለንደን የሚገኘውን የጄኔራል ናፒየርን ሐውልት ሲመለከት የተሰማውን ስሜት እንዲህ ሲል ገልጾታል፡፡

”…ከሐውልቱ ሥር የተጻፈውን ጽሑፍ ለማየት ዝቅ ስል ‹‹ጄኔራል ናፒየር፣ የመቅደላው ጌታ Lord of Magdala›› ይላል፡፡ ይህ መዓርግ የናፒየር የልጅ ልጆች ሁሉ የሚጠሩበት መዓርግ ሆኗል፡፡ ልቤ በሐዘን ተመታ፡፡ ‹‹የመቅደላው ጌታ›› መቅደላ ላይ ተኝቷል፡፡ መቅደላን የመረጣት፣ ያከበራት እና ታሪክ የሠራባት የመቅደላው ጌታ እንደ ተራ ሰው መቅደላ ላይ ተኝቷል፡፡ እንግሊዞች ግን ሌላ የመቅደላ ጌታ ሰይመው እርሱንም አክብረው፣ ለልጅ ልጆቹም መጠሪያውን ሰጥተው ሐውልቱን መሐል ለንደን ላይ አቁመውለታል፡፡ አዲስ አበባ ግን የመቅደላው ጌታ ሐውልቱ የላትም፡፡”

የሁላችንም ቁጭት ይህ መሆን አለበት፡፡ የመቅደላውን ጌታ የሚያሳይ ሐውልት በከተማችን አለማቆማችን ሳያንስ፣ እርሱን የማይወክል ሐውልት አስቀምጠን ባለታሪኩን ታሪክ አልባ ማድረጋችን ሊያመን ይገባል፡፡ እናም ለተገቢው ጀግና ተገቢውን ሐውልት እናቁም!

ሐውልትና አዲስ አበባ

ባለፉት ሳምንታት በአገራችን፣ በተለይም በአዲስ አበባ መነጋገሪያ ከነበሩት ጉዳዮች መካከል አንደኛው የቦብ ማርሌይ ሐውልት መቆም ነገር ነበር፡፡ ይህ ጉዳይ መነጋገሪያ ብቻ ሳይሆን መከራከሪያም ለመሆን የበቃው ”ቦብ ማርሌይ ለእኛ ምናችን ነው?” ከሚል መነሻ ይመስለኛል፡፡ ከዚህ በመነሳትም በአንድ ወገን ”ሕይወቱን በአደንዛዥ ዕጽ አበላሽቶ፣ መንምኖና አልቆ ለሞተ ዘፋኝ ሐውልት ለምን ይቆማል?” በሚሉ፣ በሌላ ወገን ደግሞ ”የነጻነት ሰባኪና ኢትዮጵያን በዓለም መድረክ ላይ ቦታ እንዲኖራት አስተዋጽኦ ያበረከተውን ሰው በሐውልት ብንዘክረው ምን ይለናል?” በሚሉ አስተሳሰቦች መካከል ክርክር ሲካሄድ ሰንብቷል፡፡

ክርክሩ ከሁለት ሳምንታት በፊት ሐውልቱ ከቆመ በኋላ የከሰመ ይመስላል፡፡ ነገር ግን የዚህ ሐውልት መቆም ጉዳይ ስለሌሎች ሐውልቶች በስፋት እንድናስብ፣ በአጠቃላይም በከተማችንና በአገራችን የሐውልቶችን አስፈላጊነትና ፋይዳ እንድንጠይቅ ሳያደርገን የቀረ አይመስለኝም፡፡ እኔም እንደ አንድ የአዲስ አበባ ነዋሪና ኢትዮጵያዊ ሐውልቶቻችንን (ያሉትንም የሌሉትንም) አስመልክቶ ቀደም ሲል ሳስበው የነበረውን ሐሳብ እንድመለስበት አድርጎኛልና ከበርካቶቹ ሐሳቦቼ መካከል አንዱን ላነሳ ወደድኩ፡፡

በበኩሌ የቦብ ማርሌ ሐውልት በአዲስ አበባ  መቆሙን አስመልክቶ ቅሬታ የለኝም፡፡ ሐውልቱን ለማቆም ሐሳቡና አቅሙ ያለው አካል በመኖሩ፣ ሐውልቱ ሊቆምበት የሚችል አደባባይ ስላለና፣ የሚመለከተው አካል ሐውልቱ እንዲቆም ፈቃድ በመስጠቱ ሐውልቱ ቆሟል፡፡ እነዚህ ቅድመ-ሁኔታዎች ተሟልተው ከተማችን አንድ ተጨማሪ ሐውልት ማግኘቷ በአንድ ወይም በሌላ መንገድ ጠቃሚነት ይኖረዋል ብዬ አምናለሁ፡፡ ከዚህ በኋላ፣ ምናልባት ከዚህም በላይ፣ አንገብጋቢው ጥያቄ ”ለራሳችን ጀግኖችስ ሐውልት የማቆሙ ነገር እንዴት ነው?” የሚለው ነው ባይ ነኝ፡፡

ኢትዮጵያ በየሙያ ዘርፋቸው ጎልተው የወጡ ጀግኖች ደሃ አይደለችም፡፡ ”እነማን ናቸው?” የሚል ጥያቄ ቢነሳ መቁጠሩ ያደክመን ይሆናል እንጂ ጀግኖች ሞልተውናል፡፡ እነዚህን ጀግኖቻችንን በአግባቡ ማሰብ፣ መዘከርና ማስተዋወቅ ላይ ግን መሥራት የሚገባንን ያህል አልሠራንም፡፡ ይህንን ሥራ ለመሥራት ካሉት መንገዶች መካከል አንደኛው ደግሞ ሐውልት ማቆም ነው፡፡ ያሉን ሐውልቶች ግን የጀግኖቻችንን ያህል የበዙ አለመሆናቸው የቤት ሥራችንን ያለመሥራታችን አንዱ ማሳያ ነው፡፡ ይህ ለምን ሆነ?

ከላይ ስለቦብ ማርሌ ሐውልት ሳነሳ ለሐውልቱ መቆም አስተዋጽኦ ያበረከቱትን ቅድመ-ሁኔታዎች አስቀምጬ ነበር፡፡ ከእነዚያ ሦስት ቅድመ-ሁኔታዎች መካከል ለጀግኖቻችን ሐውልት ለማቆም የተሟላ ቢኖር የአደባባይ መኖር ብቻ ነው፡፡ አዲስ አበባ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በርካታ መንገዶች ተሠርተውላታል፣ እየተሠሩላትም ነው፡፡ እነዚህ መንገዶች እርስበርስ በሚገናኙባቸው ቦታዎች ላይ አደባባዮች ይፈጠራሉ፡፡ ስለዚህም አደባባዮች በብዛት እያገኘን መሆኑ ሐውልት የማቆሚያ ቦታ ችግር እንደማይኖርብን ያረጋግጥልናል፡፡ ቀሪዎቹስ ቅድመ-ሁኔታዎች?

የመጀመሪያው ቅድመ-ሁኔታ ሐውልት የማቆም ሐሳብና አቅም ያለው አካል መኖር ነው፡፡ በዚህ ረገድ ”እገሌ፣እገሊት ወይም እነእገሌ በሥራቸው ጀግኖች ናቸውና ሐውልት ሊቆምላቸው ይገባል” የሚል ሐሳብ ይዘው የሚንቀሳቀሱ አካላት በብዛት የሉንም፣ ኧረ ከነጭራሹም በዚህ ጊዜ አሉ ለማለት እቸገራለሁ፡፡ በእርግጥ ቀደም ባለው ጊዜ አንዳንድ ሙከራዎች ተደርገው ነበር፣ በተለያዩ ምክንያቶች ተሰናክለው ቀሩ እንጂ፡፡ ከእነዚህ ምክንያቶች መካከል አንደኛው የትብብርና የፍቃድ አለማግኘት ነው፡፡ ይህ ማለት ደግሞ ሁለተኛውም ቅድመ-ሁኔታ (የሚመለከተው አካል ፍቃድ) አልተሟላም ማለት ነው፡፡

የአገራችን ሐውልት ነክ ጉዳዮች በርካታ ሐሳቦችን ያስነሳሉ፡፡ በመግቢያዬም በዚህ ጉዳይ ላይ በርካታ ሐሳቦች እንዳሉኝ ጠቆም አድርጌ ነበር፡፡ ለአሁኑ ግን ማተኮር የፈለግኩት በአንደኛው ላይ ብቻ ነው፤ ለተገቢው ጀግና ተገቢውን ሐውልት የማቆም ጉዳይ፡፡ ለዚህ ጉዳይ ማጠንጠኛ ደግሞ አንድ የከተማችንን አደባባይና በአደባባዩ ላይ የቆመውን ሐውልት እንመልከት፡፡

(ይቀጥላል)

የዳንኤል እይታዎች Daniel Kibret's views: ጎንደሬው የጃማይካ ሰው

የዳንኤል እይታዎች Daniel Kibret's views: ጎንደሬው የጃማይካ ሰው: ዶ / ር በርናንድ ብራድሊ አንደርሰን ልደቱ ቅድስት ካትሪን ደብር ጀማይካ ዉስጥ ነዉ፡፡ ወሩ መስከረም፣ ቀኑ 21 ፣ ዓመተ ምሕረቱ 1944 ፣ አቆጣጠሩ በአዉሮጳውያን፡፡ ቅድስት ካ...

ደጋፊ! ደጋፊ! ደጋፊ!

ይህንን ጽሑፍ እየጻፍኩ ያለሁት ብዙ ጊዜ ኳስ ከማይበት የመዝናኛ ሥፍራ ቁጭ ብዬ ነው፡፡ ከፊት ለፊቴ ባለው ቴሌቪዥን ላይ ባለፈው የእንግሊዝ ፕሪምየር ሊግ የውድድር ዓመት በሁለቱ የማንቸስተር ከተማ ክለቦች (ማንቸስተር ሲቲ እና ማንቸስተር ዩናይትድ) መካከል በኢትሃድ ስታዲየም (የማንቸስተር ሲቲ ሜዳ) ላይ የተካሄደው ጨዋታ እየተላለፈ ነበር፡፡ የዚህ ጨዋታ ውጤት ለዩናይትዶች አሸማቃቂና አሳፋሪ ነበር፡፡ አራት ለ አንድ!

ይህ ጨዋታ ከተካሄደ ዓመት ሊሆነው ስለተቃረበና ውጤቱንም የማውቀው ስለሆነ ትኩረቴ ጨዋታው ላይ አልነበረም፣ ከዚህ ይልቅ ትኩረቴበስታዲየሙ ተገኝተው ጨዋታውን እየተከታተሉ በነበሩት ተመልካቾች ላይ ነበር፡፡ የማንቸስተር ዩናይትድ ደጋፊዎች ቡድናቸው እንደዛ እየተቀጠቀጠ ባለበት ወቅት አኩርፈው ከመቀመጥ ይልቅ በተቻላቸው አቅም ሁሉ ተጫዋቸቻቸውን ከማበረታታት አልቦዘኑም ነበር፡፡ ብስጭታቸው ፊታቸው ላይ እየተነበበ ቢሆንም፣ እዚያ ቦታ የተገኙበትን ምክንያትና ዓላማ አልዘነጉምና ማድረግ ያለባቸውን አድርገው ጨዋታውን እንደምንም ጨረሱት፡፡

ይህንን ለተመለከትሁ በኋላ፣ “እኛስ እንዴት ነው የምንደግፈውን ቡድን የምናበረታታው?” የሚለውን ጥያቄ ማሰላሰል ጀመርኩ፡፡ ለዚህ ሐሳቤ ደግሞ ተጨማሪ መነሻ ነበረኝ፡፡ ባለፈው ቅዳሜ ለ2015 የአፍሪካ ዋንጫ ለማለፍ የመጀመሪያው ዙር የመጀመሪያ የማጣሪያ ጨዋታዎች ሲካሄዱ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድንም ከአልጄሪያ አቻው ጋር ተጋጥሞ ነበር፣ በውጤቱም 2-1 ተሸንፏል፡፡ ታዲያ በዚህ ጨዋታ ላይ እንደቀደሙት ጊዜያት ሁሉ በስታዲየሙ የታደሙ የዋሊያዎቹ ደጋፊዎች “ተመልካች” ብቻ ሆነው መገኘታቸው ቅር አሰኝቶኝ ስለነበረም ጭምር ነው ይህ ጥያቄ የተፈጠረብኝ፡፡

"ደጋፊነት" ምን ማለት ነው? እኔ እንደሚገባኝ አንድ ሰው የአንድ ግለሰብ፣ ተቋም ወይም ስብስብ ደጋፊ ሲሆን፣ ለሚደግፈው አካል ዓላማና ተግባር መሳካት በበኩሉ ማድረግ የሚገባውን ነገር (ማበረታታት፣ በገንዘብ ወይም በጉልበት ወይም በሐሳብ እገዛ ማድረግ፣ በተደጋፊው አካል በሚደረግለት ጥሪ መሠረት መሳተፍ፣ ወዘተ) ማድረግ ነው፡፡ በዚህ የደጋፊነት ሚና ውስጥ ታዲያ፣ ተደጋፊው አካል በጉዞው ላይ አስፓልትም ሆነ ኮረኮንች መንገድ ቢያጋጥመው፣ ሜዳማ ወይም ተራራማ ቦታ ላይ ቢደርስ፣ የተራራው አናት ላይ ቢወጣ ወይም በሸለቆው ውስጥ ቢገባ፣ ዓላማውን እስካመነበት ድረስ ደጋፊው “አይዞህ! አለሁልህ! በርታ!” ሊለው ግድ ይላል፡፡ ይህንን ማድረግ ተስኖት፣ ሲወድቅ  “ይድፋህ!” የሚለው ከሆነ፣ አንድም ደጋፊ አይደለም፣ አንድም ደጋፊነትን አያውቀውም፡፡

ከዚህ ተነስተን የቅዳሜውን የአዲስ አበባ ስታዲየም ድባብ ስንመለከት፣ በአብዛኛው ኢትዮጵያውያኑ ታዳሚዎች “ደጋፊዎች” ሳይሆኑ “ተመልካቾች” ነበሩ ማለት ያስደፍራል፡፡ ይህ ክስተት ደግሞ አዲስ ሳይሆን፣ ለዓመታት ስናየው የኖረ ነው፡፡ ዛሬ ግን በደንብ ልናስብበት የሚያስፈልገውድጋፍ ከጭብጨባና ፉጨት ባለፈ ትልቅ ጉልበት ያለው መሣሪያ መሆኑን መረዳት ስለሚያስፈልግ ነው፡፡ በተለይ በእግር ኳሳችን ላይ ካለፉት ሁለት ዓመታት ወዲህ እየታየ ካለው አንጻራዊ መሻሻል አንጻር በሜዳላይ ለሚጫወቱ ተጫዋቾች የምንሰጠው ድጋፍ ለዕድገቱ መቀጠል አስፈላጊ መሆኑን ማወቅ አለብን፡፡ ደጋፊ ሆነን የምናሰማው ዝማሬ፣ ጭብጨባ፣ ፉጨት፣ ወይም ጩኸት ለተጫዋቾቻችን የሞራል ስንቅና የሥነ-ልቦና ጉልበት መሆኑን ልብ ልንል ይገባል፡፡ የሚመቱት ኳስ ዒላማውን ባያገኝ ወይም የተጋጣሚ ቡድን ጎል ቢያገባ እንደተቆጡት ሕጻን እጅን ከንፈር ላይ አድርጎ መቀመጥ ለምንደግፈው ብድን እንደማይጠቅም ካላወቅንና የጨዋታውን እንቅስቃሴ ብቻ በመከታተል ጊዜውን የምናሳልፍ ከሆነ ገንዘብ ከፍለን ስታዲየም ከምንገባ በየቤታችን ቁጭ ብለን በነጻ በቴሌቪዥን ብንመለከት ይሻላል፡፡ ኧረ እንዲያውም ሰው ሰብሰብ ባለበት ቦታ ከሆነ ድጋፉም ከስታዲየሙም ይበልጣል! እኔ ጨዋታውን በተመለከትኩበት ቦታ (ይህ ጽሑፍ የተጻፈበት ቦታ ነው) ዝማሬውና ሆታው ሁለተኛው የአልጄሪያ ጎል ከተቆጠረ በኋላም አልተቋረጠም ነበር፡፡

ስለዚህ ጎበዝ! ደጋፊ እንጂ ተመልካች አንሁን፡፡ መመልከት ለመዝናናት መጥቀሙ ባይካድም፣ ስታዲየም ስንገባ የምንደግፈውን ቡድን ለማበረታታት መሆኑንም መዘንጋት የለብንም፡፡ ተጫዋቾቻችን የእኛን ድጋፍ በእጅጉ ይፈልጋሉና ዝም አንበላቸው፡፡ በአውሮፓው እግር ኳስ እኮ የጨዋታው ውበት የሜዳው ላይ እንቅስቃሴ ብቻ ሳይሆን የደጋፊዎቹ የማያቋርጥ ዝማሬና ጩኸትም እንደሆነ በቴሌቪዥንም እናያለንና፣ ከኮረጅን አይቀር እንደቴክኒኩ ሁሉ አደጋገፉንም አብረን ብንኮርጅ ምን ይለናል?

ካርል፣ ከኢትዮጵያዊ በላይ ኢትዮጵያዊ!

እነሆ! ትናንት ባለውለታችንን አጣን፡፡ የቁርጥ ቀን የኢትዮጵያ አጋር፣ ከራሱ ዝናና ክብር በላይ ለሌሎች የመኖር ጉጉት አይሎበት፣ ምቾትና ድሎቱን ለሰብአዊነት ሲል ትቶ፣ችግራችንን ተቸግሮና በደስታችን ተደስቶ 33 ዓመታትን ከኢትዮጵያዊያን በላይ ኢትዮጵያዊ ሆኖ የኖረው ካርልሃይንዝ ቦም በ86ኛው ዕድሜው ላይ ለሞት እጁን ሰጠ፡፡ ሰው ሆኖ ኖሮ የማይሞት አለመኖሩ የማይቀር ቢሆንም፣ እንደካርል ዓይነቱ ልበ-ብርሃን ግን ሲሞት ብዙ ያጎድላል፡፡

ይህ ካርልሃይንዝ ቦም የሚባል ሰው የበርካታ ገድሎች ባለቤት ነው፣ ታሪኩ ትልቅ መጽሐፍ የሚወጣው፡፡ ከእኔ በላይ ብዙ ሊናገሩ የሚችሉ ሰዎች አሉና ብዙ ልል አልችልም፡፡ ሰውየውን ለማስታወስ ግን ከእርሱ ጋር የሚያያዙና በጣም የሚነኩኝን ሦስት  ነገሮች ብቻ ላንሳ፡፡

1.      ካርል ለበጎ አድራጎት ሥራው ወደ ኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ የመጣው በ1973 ዓ.ም. ነበር፡፡ ነገር ግን በቀጥታ አልነበረም ወደዚህ የመጣው፡፡ ወቅቱ በርካታ የአፍሪካ አገሮች የድርቅ አደጋ ያንዣበበባቸው ወቅት ነበርና፣ ካርልም የድርቁ አደጋ የከፋባቸውን የሳህል አገሮችን ለመርዳት አስቦ ነበር ወደአፍሪካ የመጣው፡፡ በመጀመሪያ ቻድ ሄደ፣ የቻድ መንግሥት አልተቀበለውም፡፡ ቀጥሎ ወደሱዳን አቀና፣ የካርቱምም ምላሽ ተመሳሳይ ነበር፡፡ በሦስተኛ ሙከራው ወደ አዲስ አበባ ሲመጣ ግን የወቅቱ መንግሥት በደስታ ነበር የተቀበለው፤ ያለቢሮክራሲያዊ ውጣ-ውረድ፣ ”እስቲ የመደብ ጀርባው ይጠና ” ሳይባል፡፡ ይህ ለኢትዮጵያ ያሳየው ተቆርቋሪነትና የተደረገለት አቀባበል ግን በሁሉም ወገን በኩል በቀና አልታየም፡፡ በተለይ በጊዜው በስደት በምዕራብ አገሮች የነበሩ ኢትዮጵያዊያን ”ይህ የምዕራብ አገር ሰው ከደርግ ጋር መሥራቱ ክህደት ነው” በሚል ከፍተኛ የተቃውሞና አለፍ ሲልም የስም ማጥፋት ዘመቻ ከፍተውበት ነበር፡፡ ነገር ግን ካርል፣ ”ሰብአዊ አገልግሎትና ፖለቲካ ለየቅል ናቸው፡፡ ከፖለቲካ ወገንተኝነት ይልቅ ሰብአዊነት ቅድሚያ ሊሰጠው ይገባል” በሚል ጽኑ አቋም፣ የተከፈተበትን ዘመቻ ከቁብም ሳይቆጥር ሥራውን ቀጠለ፡፡  ኢትዮጵያም ደርሶ ከ33 ዓመታት በፊት ”ሰዎች ለሰዎች” (Menschen für Menschen) የተባለውን ምግባረ-ሰናይ ድርጅቱን በመመሥረት በጤና እክል ምክንያት ሥራውን እስካቆመበት እስከ 2003 ዓ.ም. ድረስ በሊቀመንበርነት መርቶታል፡፡ በዚህ ጊዜ ውስጥ ግን እንደ ድርጅቱ ሠራተኛ አንድም ጊዜ ደመወዝ ሳይወስድ በነጻ ነበር ታላላቅ ሥራዎችን የሠራው፡፡

2.     ”ሰዎች ለሰዎች” ሥራውን በጀመረበት የኤረር ሸለቆ አካባቢ የፕሮጀክቱ ተጠቃሚ ከነበሩት ሰዎች መካከል አብዲ አሊ ቦሩ አንዱ ነው፡፡ አብዲ፣ እንደሌሎቹ ተጠቃሚዎች ሁሉ ለካርል ከፍ ያለ ፍቅር ቢኖረውም፣ የፍቅሩ መግለጫ ግን የተለየ ነበር፡፡ ማንም ሳያዘው፣ ሳይቀጥረውና ደመወዝ ሳይከፍለው፣ ካርል ወደ ቦታው በመጣ ጊዜ ሁሉ፣ እዚያ በሚገኘው ቤቱ በር ላይ ማታ ማታ እየተኛ፣ ክፉ እንዳያገኘው ሲጠብቀው ያድራል፡፡ ካርል ጠዋት ተነስቶ በሩን ሲከፍት መጀመሪያ የሚያየው ደጃፉ ላይ ጥቅልል ብሎ የተኛውን አብዲን ነበር፡፡ ታዲያ አብዲ ይህንን ለምን እንደሚያደርግ ሲጠየቅ፣ ”ካርል ለእኔ አባቴ ነው፡፡ አባቴ ያላደረገልኝን ነገር አድርጎልኛል፡፡ ታዲያ ይህ ሰው አንድ ነገር ቢሆን ምን ይውጠኛል? መጥፎ ነገር ቢመጣ እንኳ መጀመሪያ እኔን ያግኘኝ ብዬ  ነው፡፡” ብሎ ነበር፡፡ ካርልም ለአብዲ ያለው ፍቅር እጅግ የበዛ ነበር፡፡ በአንድ ወቅት ለድርጅቱ የገቢ ማሰባሰቢያ ፕሮግራም ጀርመን ላይ ተካሂዶ ነበር፡፡ በዚህ ሰፊ የቀጥታ የቴሌቪዥን ስርጭት ሽፋን ባገኘ ፕሮግራም ላይ  ታዲያ አዘጋጆቹ ካርልን ሰርፕራይዝ ያደረጉት በአብዲ ነበር፡፡ አብዲ ሽርጡን እንዳሸረጠ ወደመድረኩ ሲመጣ ካርል ዓይኑን አላመነም ነበር፡፡ ትልቁን ሰውዬ እንደ ሕጻን ልጅ አገላብጦ ነበር የሳመው፡፡ ”ታማኝ ወዳጄ” ሲልም አሞግሶታል፡፡ ካርል ለሠራቸው በጎ ሥራዎቹ ሁሉ ተጠቃሚዎቹ አመስግነውት አይጠግቡም፡፡ በ1995 ዓ.ም. ”ሰዎች ለሰዎች” በሰሜን ሸዋ መሐል ሜዳ ላይ ያሠራው ”ካርል ሆስፒታል” በተመረቀበት ወቅት አንድ የአካባቢው አርሶ አደር ሲናገሩ (ቃል በቃል ላይሆን ይችላል) ”በፊት ሕክምና በዚህ ባልነበረ ጊዜ በትንሽ ሕመም እንኳ ብዙ ሰው ይሞትብን ነበረ፡፡ ቃሬዛ ሠርተን ተሸክመን ወደ ከተማ እየወሰድን መከራችንን ስንበላ ኖርን፡፡ አሁን ግን ካርል ከመጣ በኋላ ሰዉ ሆዴን ቆረጠኝ፣ ራሴን ፈለጠኝ ቢል ከዚሁ ከጓሯችን ሂዶ ክኒናውን እየዋጠ ጤና ሆነ፣ እኛም ይኸው ካርልን ያኑርልን እያልን ደስ ብሎን አለን፡፡” ብለው ነበር፡፡ ከዚህም በላይ ብዙ ምስጋናና ምርቃትም አግኝቷል፡፡

3.     ከዛሬ 8 ዓመት በፊት የ”ሰዎች ለሰዎች” 25ኛ ዓመት የምሥረታ በዓልን ምክንያት በማድረግ በጀርመን የባሕል ተቋም (ጎተ ኢንስትቲዩት) በተዘጋጀ ፕሮግራም ላይ ተገኝቼ ነበር፡፡ በረጅም ጊዜ የተቋሙ ደንበኝነቴ አዳራሹ እንደዚያ ቀን ሞልቶ ያየሁበትን ቀን አላስታውስም ፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ካርል ነበር፡፡ በዚያው ሰሞን በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ይቀርብ በነበረው ”ዐውደ-ሰብ” የተባለ ፕሮግራም ካርልን የተመለከተ ሰፊ ዝግጅት ቀርቦ ስለነበር ብዙ ሰዎች ለካርልና ለ”ሰዎች ለሰዎች” ግምታቸው ከፍ ብሎ ስለነበር ይመስለኛል፡፡ የፎቶግራፍ ኤግዚቢሽን ነበረ፣ ከካርል ጋር አብረው የሠሩና ካርልን የሚያውቁ ታዋቂ ሰዎች ምስክርነታቸውን ሰጡ፣ በመጨረሻ ላይ ካርል ንግግር አደረገ፡፡ ከንግግሩ መካከል እስከዛሬ የማይረሳኝ ”ዛሬ ኢትዮጵያ አገሬ ሆናለች፡፡ አገሬን ደግሞ ተለውጣ ላያት እመኛለሁ፡፡ አሁን የናፈቀኝ እናንተ ‘ዛሬ ራሳችንን ችለናልና ላደረጋችሁልን ሁሉ እናመሰግናለን፡፡ ካሁን በኋላ ግን አንፈልጋችሁም ‘ የምትሉበትን ቀን ነው፡፡” ያለውን ነው፡፡ ይህንን ሕልሙን ዕውን ሆኖ ሳያየው ሞት ቀደመው፡፡

ዛሬ ካርል አርፏል፡፡ የእርሱ ዕረፍት ደግሞ ራሳችንን እንድንጠይቅ ያደርገናል፡፡ ”እኛ ኢትዮጵያዊያን ለኢትዮጵያ ምን አደረግን?” የሚል ጥያቄ፡፡ ይህ ሰው፣ ምኑም ያልሆነች አገር ችግር ቢያመው፣ ብዙ ሐብት ያፈራበት የነበረውን የቴአትርና የፊልም ተዋናይነቱን ትቶ፣ ያለውን ሁሉ ለዚህች አገር ሲሰጥ፣ እኛ ያገር ተወላጆቹ ”ምን ሠራን?” ብንል መልሱ ያሳፍረናል፡፡ በተለይ፣ ”ባለሐብት” የሚባሉት (ከጥቂቶች በስተቀር)፣ ያላቸውን በሙሉ ባይሰጡ እንኳን፣ ከዓመታዊ ትርፋቸው ላይ ጥቂቱን አንስተው በተደራጀ መልኩ ለበጎ አድራጎት ሥራ ሲያውሉ የማይታዩ መሆናቸው አንገት የሚያስደፋ ነው፡፡ ይህ ነው ”ማነው ኢትዮጵያዊ?” የሚያስብለው፡፡ ካርል! ከኢትዮጵያዊ በላይ ኢትዮጵያዊ ሆነህ ኖረህ፣ ኢትዮጵያዊ ሆነህ አርፈሃል፡፡ ውለታህን ግን አንዘነጋውም፡፡ ስናመሰግንህ እንኖራለን፡፡  ምስጋናችን በሁለት ምክንያት ነው፣ አንድም፣ በችግራችን ወቅት ስለደረስክልን፣ ሁለትም፣ራሳችንን እንድንወቅስ  ስላደረከን፡፡

ኧረ ጎበዝ ምን ነካን?!

እኔ የምለው፣ ትችትን ወይም ተቃውሞን ያለስድብ መግለጽ አይቻልም እንዴ? በፌስቡክ ላይ በተለያዩ ዘርፎች ላይ ከሚሰጡ አስተያየቶች መካከል ብዙዎቹ ስድብና ዘለፋን ያዘሉ መሆናቸው በግሌ በጣም ያሳስበኛል፡፡ ያልተስማማንበትን ነገር ሲሆን በምክንያት፣ ካልሆነም እንዲሁ ”አልተስማማሁበትም” ብሎ መቃወም ሲቻል፣ በተራ የመንደር ስድቦች እና ጸያፍ ቃላት መዝለፍ ”ምን እየሆንን ነው? ”የሚያሰኝ ነው፡፡ ይህንን ለመረዳት በፌስቡክ ላይ ከወጡ በርካታ ዜናዎች ሥር የሚጻፉ አስተያየቶችን ማየት ይቻላል፡፡ እኔ ግን በተለይ ትኩረቴን የሳበውን አንድ ጉዳይ ብቻ አንስቼ የታየኝን ልል ወደድኩ፡፡

ከጥቂት ሳምንታት በፊት ቴዲ አፍሮ ”መሬት ሲመታ” በሚል ርዕስ ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ማበረታቻ አንድ ነጠላ ዜማ ለቀቀ፡፡ ይህም በፌስቡክ ላይ ተገለጸ፡፡ እንደተለመደውም ብዙ አስተያየቶች ተሰጡ፡፡ ከአስተያየቶቹ ውስጥ በርከት ያሉ አሉታዊ ትችቶች ባልተለመደ ሁኔታ ነበሩበት፡፡ ትችቱ ባልከፋ ፣ ግን፣ሁሉም ትችቶች በተራ ስድብ እና ዘለፋ የተሞሉ፣ ምክንያታዊ ያልሆኑ መሆናቸው ነው ችግሩ፡፡ ቴዲ ዋሊያዎችን ለማበረታታት፣ እኛን ደጋፊዎቻቸውንም ለማጠንከር በሙያው አንድ አስተዋጽኦ ሲያደርግ፣ ማመስገኑ እና ማድነቁ ቢቀር  እንዴት ሰብዕናን በሚያዋርድ መልኩ፣ያውም ሥራውን ሳናደምጥ፣ ለዘለፋ እንቸኩላለን? አያይ! በጣም ችግር አለብን፡፡

አንዳንዶች ”ቴዲ ዘገየ ” ይላሉ፤ ሌሎች ደግሞ ”ቴዲ ራስ ወዳድ፣ ገንዘብ አፍቃሪ፣ ሳንቲም ለቃሚ፣ እና ስግብግብ ነው” ሲሉ ይሰማል (ይነበባል)፡፡ ሁሉም አሉታዊ ትችቶች መሠረት የሌላቸው እና ”ውሃ የማያነሱ” ናቸው ባይ ነኝ፡፡ ከሙያዊ ማንነቱም ሆነ ከግላዊ ሰብዕናው ጋር የማይገናኙ እና፣ ምናልባትም፣ የቅናት የሚመስሉ፡፡ ከላይ ያነሳሁዋቸውን ”አስተያየቶች” እስቲ ተራ በተራ እንመልከት፡፡

1.      ቴዲ ዘግይቷል፡ ይህንን አስተያየት የሚሰጡ ሰዎች መነሻቸው (በእኔ ግምት) ”ብሔራዊ ቡድናችን በኢንተርናሽናል መድረኮች ረዥም ርቀት ከተጓዘ እና ቡድኑን የሚያሞግሱ በርካታ ሙዚቃዎች ከወጡ በኋላ የቴዲ ”መሬት ሲመታ” መምጣቱ ስህተት ነው” የሚል ነው፡፡ እኔ እንደማምነው ግን የጥበብ ሥራ ሰፊ ጊዜን፣ ትኩረትን፣ እና ጥሞናን ይፈልጋል፡፡ ቴዲም ያለውን ሁኔታ በጥሞና ከተመለከተ በኋላ ‘ለሁላችንም ያስፈልገናል’ ብሎ ያመነበትን ሐሳብ ተገቢ ነው ባለው ጊዜ በሙዚቃ አቀረበልን፡፡ ይህ መዘግየት አይመስለኝም፡፡ ወቅታዊነትን መጠበቅ፣ ያላየነውን ጎን ማሳየት፣ እና ማበረታታት እንጂ፡፡

2.     ቴዲ ራስ ወዳድ ነው፡ ”ራስ ወዳድነት” ምንድን ነው? ራስ ወዳድነት ከራስ አልፎ ማየት አለመቻል፣ ”እኔን ከተመቸኝ ሌላው ምናባቱ” ማለት፣ ወዘተ ይመስለኛል፡፡ የቴዲ ታሪክ ይህ አለመሆኑን ሁላችንም እናውቀዋለን፡፡ ቴዲ በሙያው ያገኘውን ዕውቅና ለመልካም ሲያውለው በተደጋጋሚ አይተናል፡፡ የቅርቡን እንኳን ብንወስድ፣ ከእስር ከተፈታ በኋላ ካቀረበው የመጀመሪያ ኮንሰርት አንዲት ሳንቲም ለራሱ ሳይወስድ ለበጎ አድራጎት ድርጅት መስጠቱ፣ ከራሱ ኪስም አውጥቶ ሌላ የበጎ አድራጎት ድርጅትን መርዳቱ፣ በእጁ በቂ ገንዘብ ሳይኖረው እንኳ ራሱን ባለዕዳ አድርጎ በሶማሌላንድ የሞት ፍርድ የተፈረደበትን ወገናችንን የደም ዋጋ ከፍሎ ከሰይፍ ማስጣሉ ተጠቃሾች ናቸው፡፡ ታዲያ የት ላይ ነው የቴዲ ራስ ወዳድነት?

3.     ቴዲ ገንዘብ አፍቃሪ ነው፡ የዚህኛው ትችት መነሻ ደግሞ ”ቴዲ የሙዚቃ ዝግጅቶችን የሚያቀርበው ገበያውን እና የሚከፈለውን ገንዘብ እያየ ነው” የሚል ይመስለኛል፡፡ እንዴ?! ሁላችንስ ብንሆን በየሥራ ዘርፋችን የተሻለ ክፍያ የምናገኝበትን አይደል እንዴ የምንመርጠው? ታዲያ ይህ የሁላችንም ፍላጎት ቴዲ ጋር ሲደርስ ሀጢያት የሚሆነው ለምንድን ነው? የተሻለ ክፍያ የምንጠይቀው እኮ የሚከፈለን ክፍያ ሥራችንን የሚመጥን መሆን ስላለበት ነው፡፡ ቴዲም እኛ ዛሬ እንድናደንቀው እና መነጋገሪያ እንዲሆነን ያስቻሉትን ሥራዎቹን በሚመጥን ክፍያ ማቅረቡ የሰው ፍላጎት፣ የንግድ አሠራር መንገድም ነው እንጂ ወንጀል አይደለም፡፡

4.     ቴዲ  ሳንቲም ለቃሚ ነው፡ አንድ ሰው በሚሠራው ሥራ ፈላጊ ያለበትን ቦታና ጊዜ መምረጥ አለበት፡፡ የዚህኛው ትችት አቅራቢዎች እንደ ማጠናከሪያ የሚያቀርቡት አምና በደቡብ አፍሪካ በተካሄደው እና አገራችን ከ31 ዓመታት በኋላ በተሳተፈችበት የአፍሪካ ዋንጫ ዋዜማ በጆሐንስበርግ ኮንሰርት ማቅረቡን ነው፡፡ ካዋጣው ለምን አያደርገውም? ሥራው እስከሆነ ድረስ እና ወቅቱም አመቺ ሆኖ ከተገኘ በዚያ የሚገኙ ወገኖቹን አዝናንቶ ለሥራው ቢከፈለው ነውሩ ምንድን ነው? ”ሳንቲም መልቀም” እኮ ለ”ሳንቲሟ” ሲባል ”ከፍራሹም፣ ከጭቃውም ላይ መውደቅ”  ነው፡፡ ቴዲ ደግሞ ይህንን ሲያደርግ እስካሁን አላየንም፡፡

5.     ቴዲ ስግብግብ ነው፡ ይህኛው ምንም ማብራሪያ የማያስፈልገው ”ባዶ እና ተራ ዘለፋ” ነው እላለሁ፡፡ ሥራን ሠርቶ ገንዘብ  ማግኘት፣ ካገኙት ገንዘብ ላይ ለመልካም ተግባር መስጠት ”ስግብግብነት” ነው  የሚል ካለ፣ አዕምሮውን መመርመር አለበት፡፡ የቴዲን ”ስግብግብነት” በማስረጃ ያቀረበ አንድም የፌስቡክ ተቺ የለም፡፡ ለዚህ ነው ”ባዶ እና ተራ ዘለፋ” ነው ያልኩት፡፡ ማስረጃ ያስፈልጋል፡፡

በአጠቃላይ የቴዲንም ሆነ የማንኛውንም የሙዚቃ ባለሙያ ሥራ ሳናዳምጥ እና መልዕክቱን ሳንረዳ፣ ጫፍ ይዘን መሮጥ አላዋቂነት ነው ባይ ነኝ፡፡ በተጨማሪም የአንድን ሰው ግላዊ ማንነት ከሙያዊ ማንነቱ ጋር አደባልቆ ማየትም ፍርደ-ገምድልነትን ያመጣል እላለሁ፡፡ አንድ ምሳሌ እንይ፡፡ ጥላሁን ገሠሠን የአገራችን የሙዚቃ ንጉሥ አድርገን የሾምነው፣ ከትውልድ እስከ ትውልድ፣ ከትናንት እስከ ዛሬ ያደነቅነው፣ የወደድነው፣ እና ያከበርነው፣ በሞቱም ጊዜ አደባባይ ወጥተን፣ በጸሐይ እየተጠበስን በታላቅ ለቅሶ የሸኘነው እና በብሔራዊ ጀግና ክብር የቀበርነው በሥራዎቹ ጥራት እና ታላቅነት ነው እንጂ የግልና የቤተሰብ ሕይወቱማ ለአርአያነት እንደማይበቃ ጠፍቶን አይደለም፡፡ ቴዲም እንደግለሰብ ድክመቶች ሊኖሩበት እንደሚችል ሳንረሳ ያንን ለራሱ ትተን ሥራዎቹን በማስተዋል ብንመዝን ከስህተት እንድናለን፡፡

ቴዲን አለመውደድ መብት ነው፣ ሥራውን አለማድነቅም እንዲሁ፡፡ ነገር ግን ስንተች ስድብ እና ዘለፋን አስወግደን ለመማማርና ለመተራረም ልናውለው ይገባል፡፡ ”በፌስቡክ ላይ የሚሰጡ በቁጥር ቀላል የማይባሉ አስተያየቶች በስድብ መታጀባቸው ኢትዮጵያዊ ጨዋነታችን የት ገባ?” የሚያሰኝ ነው፡፡ ኧረ ጎበዝ ምን ነካን?